ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ പിതാവ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ധുന്ദിരാജ് ഗോവിന്ദ് ഫാൽക്കെ, അഥവാ ദാദാസാഹിബ് ഫാൽക്കെ, ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ മായാത്ത ഒരധ്യായമാണ്.

1870 ഏപ്രിൽ 30-ന് മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ത്രിംബകിൽ ജനിച്ച അദ്ദേഹം, കലയുടെ നിരവധി ശാഖകളിൽ അതുല്യമായ പ്രാവീണ്യം തെളിയിച്ച ഒരു ബഹുമുഖ പ്രതിഭയായിരുന്നു. പെയിന്റിംഗ്, ഫോട്ടോഗ്രഫി, ലിത്തോഗ്രാഫി, മാജിക് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ അദ്ദേഹം കഴിവ് തെളിയിച്ചെങ്കിലും, ഒരു വിദേശ സിനിമയാണ് അദ്ദേഹത്തെ ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര ചരിത്രം തന്നെ മാറ്റിമറിക്കുന്ന യാത്രയിലേക്ക് നയിച്ചത്.

ഒരു വിദേശചിത്രത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച സ്വപ്നം

‘ദി ലൈഫ് ഓഫ് ക്രൈസ്റ്റ്’ എന്ന സിനിമ കാണുമ്പോൾ, ഫാൽക്കെയുടെ മനസിൽ ഒരു ചിന്ത തെളിഞ്ഞു — ഇന്ത്യയുടെ സ്വന്തം പുരാണങ്ങളെയും സംസ്കാരത്തെയും ആസ്പദമാക്കിയ സിനിമകൾ എന്തുകൊണ്ടില്ല? ഈ ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരമായി അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു — ഇന്ത്യൻ ആത്മാവിനെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന സിനിമകൾ നിർമ്മിക്കണം.

1912-ൽ അദ്ദേഹം ലണ്ടനിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്തു, ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാണത്തിന്റെ സാങ്കേതികതകൾ പഠിക്കുകയും ആവശ്യമായ ഉപകരണങ്ങൾ സ്വന്തമാക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ സമ്പാദ്യങ്ങൾ എല്ലാം വിറ്റഴിച്ച് സ്വപ്നത്തിന് രൂപം നൽകാൻ അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവന്നു. ഈ യാത്രയിൽ ഭാര്യ സരസ്വതിഭായ് ഫാൽക്കെ അദ്ദേഹത്തിന് ആത്മവിശ്വാസമായി നിന്നു; സിനിമയുടെ സാങ്കേതികവും സാമ്പത്തികവുമായ രംഗങ്ങളിൽ അവരുടേതായ പങ്ക് നിർണായകമായിരുന്നു.

ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യ സിനിമ — രാജാ ഹരിശ്ചന്ദ്ര

1913-ൽ അദ്ദേഹം പുറത്തിറക്കിയ ‘രാജാ ഹരിശ്ചന്ദ്ര’ ആണ് ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യ മുഴുനീള ഫീച്ചർ ഫിലിം. അന്നത്തെ സാമൂഹിക നിരാകരണങ്ങൾ കാരണം നടിമാരെ ലഭിക്കാതെ വന്നതോടെ സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെ പുരുഷന്മാരാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. എന്നിരുന്നാലും, സിനിമയുടെ വിജയം ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര വ്യവസായത്തിന് ഒരു ഉറച്ച അടിത്തറയാക്കി.

സിനിമാ സ്വപ്നത്തിന്‍റെ കഠിനസാധനങ്ങൾ

‘രാജാ ഹരിശ്ചന്ദ്ര’യ്ക്ക് പിന്നാലെ ഫാൽക്കെ നിരവധിയായ ചിത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു — ‘മോഹിനി ഭസ്മാസുര്’ (1913), ‘സത്യവാൻ സാവിത്രി’ (1914), ‘ലങ്കാ ദഹൻ’ (1917), ‘ശ്രീകൃഷ്ണ ജന്മ’ (1918) എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ. ഇവയിൽ ‘ലങ്കാ ദഹൻ’ ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ ആദ്യത്തെ ബ്ലോക്ക്ബസ്റ്റർ ചിത്രമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ഏകദേശം 19 വർഷങ്ങൾ നീണ്ട കരിയറിൽ ഫാൽക്കെ 95 ഫീച്ചർ ഫിലിമുകളും 26 ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങളും സംവിധാനം ചെയ്തു — എല്ലാ മേഖലകളിലും സാങ്കേതിക നവീകരണങ്ങളും കഥാവിശദതയും അവതരിപ്പിച്ചു.

സിനിമയുടെ എല്ലാ മുഖങ്ങളും ഒരാൾ

ഫാൽക്കെ ഒരു സംവിധായകനായിട്ടല്ല മാത്രം പ്രശസ്തനായത്. അദ്ദേഹം നിർമ്മാതാവ്, തിരക്കഥാകൃത്ത്, എഡിറ്റർ, ആർട്ട് ഡയറക്ടർ, വസ്ത്രാലങ്കാര വിദഗ്ദ്ധൻ എന്നിങ്ങനെ സിനിമയുടെ എല്ലാ ഘട്ടങ്ങളിലും തന്റെ വ്യക്തിമുദ്ര പതിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവൃത്തിയിൽ പ്രതിഫലിച്ചത് സിനിമയെ ഒരു കലയായി കാണുന്നതിനോടൊപ്പം ഒരു വിദ്യാഭ്യാസം ആക്കി മാറ്റാനുള്ള ദൂരദർശനം തന്നെയായിരുന്നു.

അവാർഡിന്റെ പേരിനു പിന്നിലെ മഹാപ്രതിഭ

ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ട ഈ മഹാനായ കലാകാരനോടുള്ള ആദരസൂചകമായി ഭാരത സർക്കാർ 1969-ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിൽ സ്ഥാപിച്ചതാണ് രാജ്യത്തെ പരമോന്നത ചലച്ചിത്ര ബഹുമതി — ദാദാസാഹിബ് ഫാൽക്കെ അവാർഡ്. സിനിമാ രംഗത്തെ ജീവിതകാല സമ്പാദ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഈ ബഹുമതി ഇന്ന് ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലെ ഏറ്റവും വലിയ അംഗീകാരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

മോഹൻലാൽ ചേർന്നത് ആ മഹത്തായ പാരമ്പര്യത്തിലേക്ക്

2025-ൽ ഈ ബഹുമതി മലയാളത്തിന്റെ അഭിമാനമായ മോഹൻലാലിന് ലഭിച്ചത്, ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ ആദ്യകാല സ്വപ്നങ്ങളെയും ആധുനിക നേട്ടങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പ്രതീകാത്മക നിമിഷമായിരുന്നു. ഫാൽക്കെ തുടങ്ങിയ യാത്രയുടെ ആത്മാവ് ഇന്നും തുടരുകയാണ് — ഓരോ പുതിയ തലമുറയും ഇന്ത്യൻ സിനിമയെ ലോകവേദിയിൽ ഉയർത്തുന്ന അതേ പ്രചോദനവുമായി മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.